De AEX oogt nog altijd als de vertrouwde hoofdindex van het Damrak. Maar hij is steeds meer een indirecte AI-index geworden. ASML, ASMI en Besi wegen samen meer dan een kwart. Wie de AEX koopt, krijgt daardoor veel blootstelling aan de chipketen achter kunstmatige intelligentie. Dat kan de index hard vooruithelpen. Maar ook hard raken.
Beleggers maken zich steeds meer zorgen over de concentratie op Amerikaanse aandelenmarkten. De S&P 500 en Nasdaq leunen steeds zwaarder op een handvol grote technologiebedrijven. Nieuwe beursgangen van bedrijven als SpaceX, Anthropic en OpenAI wakkeren die discussie alleen maar verder aan.
Maar wie denkt dat dit vooral een Amerikaans probleem is, moet ook naar Amsterdam kijken. Hoe gespreid is de AEX nog, nu chipbedrijven zo zwaar wegen? Een analyse.
Drie chippers bepalen ruim een kwart van de AEX
Slechts drie van de dertig AEX-aandelen bepalen inmiddels ruim 27 procent van de index: ASML (19,5 procent), ASMI (5,5 procent) en Besi (2,4 procent).
Het trio profiteert van dezelfde golf: de enorme investeringen in chips voor AI en datacenters. ASML, ASMI en Besi bedienen verschillende schakels van hetzelfde productieproces. Van de machines waarmee chips worden gemaakt tot de technieken waarmee chips uiteindelijk worden verbonden en verpakt. Voor beleggers is vooral van belang dat de drie bedrijven uiteindelijk afhankelijk zijn van dezelfde investeringsgolf in de halfgeleiderindustrie.
Dat succes in de chipketen is ook zichtbaar op de beurs. In de afgelopen tien jaar leverden ASML, ASMI en Besi de hoogste rendementen binnen de AEX. Alle drie kwamen uit boven de 30 procent per jaar.
Dat werkt direct door in de indexweging. De AEX wordt gewogen naar vrij verhandelbare beurswaarde. Aandelen die hard stijgen, gaan daardoor vanzelf zwaarder meetellen. Rond de kredietcrisis woog ASML nog iets meer dan 3 procent in de AEX. ASMI en Besi speelden toen nauwelijks een rol. Inmiddels bepalen de drie chipfondsen meer dan een kwart van de Amsterdamse hoofdindex.
Ander zwaartepunt
Helemaal nieuw is zo’n zwaartepunt niet. In de jaren rond de eeuwwisseling vormden banken als ING en ABN Amro en verzekeraars als Aegon nog het dominante blok in de AEX (zie het paarse vlak in de grafiek hieronder). Financials waren samen goed voor tot wel bijna 40 procent van de index.
De kredietcrisis maakte abrupt een einde aan die dominantie. Tijdens en na de kredietcrisis kregen banken en verzekeraars te maken met forse koersdalingen en nationalisaties. ABN Amro verdween van de beurs, werd genationaliseerd en keerde later in veel bescheidenere vorm terug met de staat als grootaandeelhouder. Ook SNS kwam in handen van de staat en is dat nog altijd (eerst Volksbank, nu ASN bank).
AEX werd minder financieel en later meer technologisch 
Bron: VEB-berekeningen op basis van historische AEX-samenstellingen
De zwaargewichten wisselen, de concentratie blijft
Wie zich zorgen maakt dat een paar chipbedrijven de AEX zijn gaan domineren, mist een deel van het verhaal. De index werd ook vroeger al gedragen door de vijf beursfondsen met het zwaarste gewicht.
In dat opzicht is er weinig veranderd. In 2000 was hun gezamenlijke gewicht 56 procent. In 2026 ligt dat precies even hoog.
De concentratie is dus niet nieuw. De hoofdrolspelers wel. Rond de eeuwwisseling bestond de top vijf uit Unilever, Shell, Aegon, Philips en ING. Dat waren heel verschillende bedrijven, met uiteenlopende gevoeligheden. Anno 2026 staan Shell, Unilever en ING nog altijd hoog in de index, maar Aegon en Philips zijn vervangen door ASML en ASMI. De chipper Besi valt met een gewicht van 2,4 procent buiten de top 5.
Daarmee is de concentratie anders van aard. Een groter deel van de AEX hangt aan bedrijven die profiteren van dezelfde investeringsgolf in chips, AI-infrastructuur en geavanceerde machines.
Een AEX-indexfonds biedt daardoor meer blootstelling aan AI en halfgeleiders dan veel beleggers beseffen. Met ruim 27 procent voor drie chipbedrijven ligt die blootstelling ook hoger dan in veel bredere Europese indices. Dat kan de index in goede jaren harder vooruithelpen, maar maakt hem ook gevoeliger voor tegenvallende ordergroei, exportrestricties of twijfel over de houdbaarheid van AI-investeringen.
Daar staat tegenover dat de chipfondsen niet toevallig zo zwaar wegen: het zijn wereldspelers met sterke marktposities, hoge marges en technologie die maar weinig bedrijven kunnen leveren.
De AEX was altijd al topzwaar 
Bron: VEB-berekeningen op basis van historische AEX-samenstellingen
| Zo komt de AEX-index tot stand |
|
De AEX heeft het de afgelopen tien jaar goed gedaan. Dat succes kwam voor een belangrijk deel uit de chiphoek: ASML, ASMI en Besi trokken de index hard omhoog. De AEX-index is minder breed gespreid dan een wereld- of Europa-index. De AEX telt maar dertig fondsen en is daardoor veel smaller dan indices als de Stoxx Europe 600 of de S&P 500. Grote delen van de markt ontbreken. Zo is er nauwelijks directe blootstelling aan autofabrikanten en farmacie. Dat maakt de AEX gevoeliger voor de sectoren die wél zwaar vertegenwoordigd zijn. Gaat het goed met de chipsector, dan helpt dat de index vooruit. Zoals nu met de chipbedrijven het geval is. Valt diezelfde hoek tegen, dan werkt dat ook duidelijk door. De indexregels voorkomen dat één aandeel de AEX volledig gaat domineren. Bij de periodieke herweging wordt het gewicht van een fonds afgetopt op 15 procent. Daarna bewegen de gewichten weer mee met de beurskoersen. Daardoor kan een succesvol aandeel in de maanden daarna geleidelijk weer zwaarder gaan wegen. De AEX wordt vier keer per jaar herzien. In maart vindt de hoofdherziening plaats: dan wordt bepaald welke dertig aandelen in de index zitten. Er kunnen fondsen uit en nieuwe bij. In juni, september en december volgen kleinere controles. Daarbij wordt vooral gekeken of tussentijdse aanpassingen nodig zijn, bijvoorbeeld als een bedrijf is overgenomen. De samenstelling verandert dus niet dagelijks, maar de onderlinge gewichten bewegen wel elke beursdag mee met de koersen. |